Dik, dun, wit, zwart, homo, hetero: alles kan

Artikel in Trouw van voorlichting tijdens Paarse vrijdag

BRON: TROUW woensdag 17 december 2014
MARIJKE DE VRIES − 17/12/14, 01:32

www.trouw.nl

Homovoorlichting in het basisonderwijs. Het moet sinds twee jaar. Maar hoe? ‘Op de basisschool is de sfeer vertrouwder.’
David uit groep 8 heeft een prangende vraag. Dat twee mannen met elkaar kunnen trouwen weet hij al lang. Maar wat doe je met de trouwringen? Krijgt een van twee de te kleine ring met diamantje, die voor vrouwen is bedoeld?

Gastdocent Tim stelt hem gerust: hij en zijn man hebben zelf ringen ontworpen voor hun huwelijk. Zoals je zelf kiest in welke kleren je gaat trouwen, zo kun je ook zelf kiezen welke ringen je wilt. Dus als je niet van dat geglim houdt, is er geen probleem, vult juf Alina Knol-Klaver aan. “Vrouwen houden van glitters, en sommige mannen ook. Eigenlijk is er geen peil op te trekken.”

Groep 7 en 8 van basisschool Geert Holle in Berkhout hebben vandaag bezoek tijdens de les levensbeschouwelijke vorming. Tim de Reuver, Bas de Angst, en Björn Janssen van COC Noord-Holland Noord komen vertellen over hoe het is als man om met een man samen te wonen. Heel speciaal, vinden de leerlingen het dat zij zomaar alles aan die aardige meneren voor de klas mogen vragen. En dat is het ook. In het voortgezet onderwijs zijn gastlessen van homobelangenvereniging COC behoorlijk populair, maar op de basisschool zijn zulke voorlichtingslessen nog een uitzondering, zegt Marloes Derksen van COC Noord-Holland Noord.

Sinds twee jaar moeten basisscholen verplicht aandacht besteden aan seksuele diversiteit. In Kerndoel 38 staat onder andere: ‘ze (leerlingen) leren respectvol om te gaan met seksualiteit en met diversiteit binnen de samenleving, waaronder seksuele diversiteit’.

Toch gebeurt dat niet overal. Basisscholen besteden meestal wel aandacht aan seksuele voorlichting, maar het thema van seksuele diversiteit laten ze vaak buiten beschouwing, concludeerde het Sociaal en Cultureel Planbureau eerder dit jaar. Op scholen die het thema wel op de agenda zetten, voelen meer leerlingen zich veilig in de klas en hebben meer leerlingen het gevoel ‘erbij te horen’ in de klas.

Respect

Op basisschool Geert Holle komt de voorlichting over homoseksualiteit aan de orde in de lessen levensbeschouwing, die juf Alina Knol geeft. Een persoonlijke keuze, zegt ze. “Ik vind het belangrijk dat kinderen op jonge leeftijd leren dat het niet uitmaakt wie je bent en dat je respect voor elkaar moet hebben.”

De afgelopen weken stonden haar lessen in het teken van de kinderrechten. Ook besprak ze de Tien Geboden. Het overkoepelende thema: op een goede manier leven, met respect voor elkaar. “Of je nu dik of dun bent, zwart of wit, homo of hetero. Het kán allemaal.”

Ter voorbereiding keek ze met de klassen naar de documentaire ‘Hoe Ky Niels werd’, over een meisje dat een jongetje wordt. Zijn basisschoolleerlingen daar niet wat jong voor?

Ouders vragen zich dat wel eens af, zegt Knol. “Maar ik denk dat het goed is om kinderen voor te lichten wanneer ze nog niet zo’n duidelijk beeld hebben. Hoe ouder ze worden, hoe meer hun mening al is gevormd.”

Zo denken ook steeds meer COC-afdelingen erover. In eerste instantie liet de organisatie de lessen in het basisonderwijs over aan de scholen zelf, zegt Derksen. COC richtte zich vooral op pubers op de middelbare school. Maar dat is aan het veranderen. Diverse regionale afdelingen zijn bezig met het ontwikkelen van voorlichtingsprogramma’s voor basisscholieren.”Het zou goed zijn als het onderwerp van seksuele diversiteit op basisscholen meer gaat leven”, vindt Derksen. “In groep 7-8 zijn kinderen nog meegaander, eerlijker en opener. Op die leeftijd durven ze nog vrijuit te praten, bij pubers zie je vaak toch dat dat lastiger ligt.”

Dat is ook de ervaring van de gastdocenten in Berkhout. “Je moet veel minder vooroordelen bestrijden”, zegt Tim. Björn vult aan: “In een basisschoolklas is minder sprake van groepsdruk. Je krijgt oprechte vragen en hoe meer je vertelt, hoe meer vragen er komen. Op de middelbare school moet je er meer aan trekken om het gesprek op gang te houden.”

De vragen in de lessen op basisschool Geert Holle schieten inderdaad ongecompliceerd heen en weer. Zijn de gastdocenten wel eens gepest? Hoe reageerde hun moeder toen ze vertelden dat ze homo zijn? Is er wel eens een meisje verliefd op ze geworden?

De mannen vinden het allemaal reuze goede vragen: Björn is wel eens gepest, daarom duurde het lang voor hij ‘uit de kast’ kwam. En toen Tim het zijn moeder vertelde, zei ze: ‘Joh, dat wist ik allang.’

Bas vertelt dat hij binnenkort vader wordt. Adoptie!, roept een meisje. Ze hebben een draagmoeder, legt Bas uit: “Een vriendin baart het kindje, maar het gaat bij ons wonen.” De kinderen nemen het voor kennisgeving aan. Ze hebben al een volgende vraag: wat is de kleur van de homo’s: paars of roze?

Maar er zijn ook serieuze, moeilijke vragen. Zouden de gastdocenten verliefd op elkaar kunnen worden? Ze hebben alle drie een vriend of een man, dus nee, dat kan niet, antwoorden ze diplomatiek.

En seks hebben, hoe doe je dat? “Net als bij hetero’s”, reageert een van de gastdocenten. Juf Alina neemt het van hem over. “Dat is wel heel privé, vind je niet? En als je zelf jong bent duurt dat nog heel lang. Dat kun je beter eens thuis bespreken met je ouders.” Leerlingen lijken soms heel wereldwijs, zegt Knol na afloop van de les. “Maar ze weten vaak veel minder over seks en relaties dan wij denken. Daarom zeg ik soms: goed dat je het vraagt, bespreek dat maar eens thuis met papa en mama.”

Huiverig

Niet elke leerkracht weet met dat soort vragen even goed raad. Lesgeven over seksualiteit en seksuele diversiteit, dat vinden ze soms toch wel ingewikkeld, zegt Floor de Man van COC Nijmegen. Basisscholen klopten afgelopen jaren een paar keer bij haar aan, bijvoorbeeld om een les te verzorgen binnen een project over ‘verschillen in de samenleving’. Daarom ontwikkelden ze in Nijmegen een methode waarin verschillende opdrachtjes zitten die de klas met de COC-voorlichters kan doen.

Overigens zijn het vaker ouders dan leerkrachten die huiverig zijn voor lessen over seksuele diversiteit, ervaart leerkracht Era Kling. “Zij weten niet altijd raad met de seksuele ontwikkeling van hun kind.” Kling is juf van groep 1/2 op basisschool ‘t Ven in Rosmalen. “Sommige ouders zijn bijvoorbeeld bang dat door aandacht te besteden aan homoseksualiteit, we kinderen die kant opduwen en een ongezonde interesse opwekken voor seksualiteit. Dat is uiteraard niet het geval.”

Op ‘t Ven wordt elk voorjaar in alle groepen aandacht besteed aan de ‘Week van de Lentekriebels’ van Rutgers WPF, kenniscentrum seksualiteit. In die themaweek gaat het in alle klassen over gezinnen, relaties, seksualiteit en verschillen tussen jongens en meisjes.

Bij de kleuters doet ze dat spelenderwijs. Bijvoorbeeld aan de hand van een kwartetspel met onder meer eenoudergezinnen en kinderen met twee vaders of twee moeders. “Het hoeft niet alleen te gaan over homoseksualiteit. We besteden ook aandacht aan rolmodellen bij de kleuters. Met simpele vragen als: is roze alleen voor meisjes? Doet papa wel eens de afwas? Wie kookt er thuis?”

Het is bij uitstek een taak voor het basisonderwijs en de groepsleerkracht om die zaken aan de orde te stellen, vindt Kling. “Steeds vaker hebben leerlingen twee moeders of vaders. Wij willen kinderen leren dat niks abnormaal is; niet alle kinderen krijgen dat thuis mee.”

Ze krijgt bijval van Ineke van der Vlugt, van Rutgers WPF. “Op de basisschool gaat het er vooral om de heteronorm ter discussie te stellen. Laten zien dat er verschillende leefvormen zijn en dat je recht hebt op een vrije partnerkeuze.” De school moet zorgen voor een veilig school- en leerklimaat. “Iedere leerling moet zichzelf kunnen zijn, ook al ben je anders.”

Een coming-out is op de basisschool voor de meeste kinderen nog niet aan de orde, aldus Van der Vlugt. “Het kan zeker nuttig zijn om eens iemand van buiten te halen, maar dit is vaak niet afdoende. Uiteindelijk gaat het erom dat de leerkracht zelf ook met het onderwerp uit de voeten kan.”

Dat geldt in ieder geval voor juf Alina Knol van basisschool Geert Holle. Al hecht zij wel veel waarde aan de gastles van het COC: “Het is toch anders wanneer ik het vertel. Ik ben geen ervaringsdeskundige, ik ben getrouwd met een man.”
Lessen over seksuele diversiteit
Björn Janssen, Bas de Angst en Tim de Reuver (vlnr) beantwoorden vragen op basisschool Geert Holle in Berkhout.

COC-afdelingen in onder meer Nijmegen, Noord-Holland Noord, Haaglanden, Zeeland en NoordOost-Brabant bieden voorlichtingslessen aan voor het basisonderwijs

‘Hand in hand’ is een (gratis te downloaden) methode met lesideeën voor leerkrachten, ontwikkeld door COC Haaglanden

De Week van de Lentekriebels van Rutgers WPF wordt jaarlijks in de derde week van maart georganiseerd met GGD’s. Ongeveer 40 procent van de basisscholen gebruikt het lespakket ‘Relaties en seksualiteit’ van Rutgers WPF, waarin ook aandacht is voor seksuele diversiteit.

10678664_377347885758165_855193395904884199_n

Geef een reactie